Poradnik opiera się na zaleceniach mykologa Sebastiana Piskorskiego oraz na wskazówkach toksykologów i specjalistów zajmujących się zatruciami. W polskich lasach rośnie około 12 000 gatunków grzybów, z czego około 1 500 uznaje się za jadalne. Tekst adresuje podstawowe problemy rozpoznawcze i praktyczne zasady, które dotyczą grzybiarzy w sezonie zbiorów.
Jak odróżnić najgroźniejsze pomyłki?
Jednym z najniebezpieczniejszych błędów jest pomylenie czubajki kani (grzyb jadalny) z muchomorem sromotnikowym (bardzo trującym). Cechą kani jest ruchomy pierścień na trzonie, trzon zwykle kończy się bulwą bez pochwy, a kapelusz pokryty jest łuskami. Muchomor sromotnikowy wyrasta z tzw. „jaja”, pozostawia u nasady trzonu pochwiastą przegrodę i zwykle nie ma ruchomego pierścienia. Młode, kuliste owocniki kani są szczególnie ryzykowne, bo łatwo je pomylić z muchomorem.
Borowik szlachetny (prawdziwek) może być podobny do goryczaka żółciowego. Przy borowiku spod kapelusza nie powinno być różowienia ani czerwienienia; goryczak bywa gorzki w smaku i ma drobniejsze cechy powierzchni trzonu. Kurka (pieprznik jadalny) ma pod kapeluszem listewki, a lisówka pomarańczowa posiada blaszki i smuklejszy trzonek — te różnice decydują o przydatności do spożycia.
Jak zbierać i przechowywać zbiory?
Specjaliści zalecają używanie przewiewnych wiklinowych koszyków zamiast foliowych reklamówek. W zamkniętych workach grzyby szybko się zaparzają i psują. Dla oceny cech gatunkowych, gdy istnieje wątpliwość, warto wyszukać i wyjąć cały owocnik, ponieważ tylko wtedy można sprawdzić np. pochwy u podstawy trzonu lub bulwiaste zakończenie.
Po powrocie z lasu zbiory należy przerobić możliwie jak najszybciej — najlepiej w ciągu 24 godzin. Do dłuższego przechowania stosuje się suszenie, zamrażanie lub obróbkę termiczną, która zabija pasożyty i pleśnie. Trzeba pamiętać, że nie wszystkie zagrożenia związane z grzybami wynikają z ich jadowitości — niewłaściwe przechowywanie lub przeterminowanie jadalnych okazów może prowadzić do dolegliwości pokarmowych.
Jak rozpoznać zatrucie i jakie kroki podjąć?
Toksyczne objawy po spożyciu grzybów obejmują nudności, wymioty, bóle brzucha i biegunkę. W przypadku niektórych zatrujących gatunków pierwsze symptomy pojawiają się szybko, w ciągu kilkunastu minut do kilku godzin. Szczególnie niebezpieczne są objawy występujące po ponad sześciu godzinach — mogą wskazywać na toksyny uszkadzające narządy wewnętrzne.
Przy podejrzeniu zatrucia należy niezwłocznie zgłosić się po pomoc medyczną — numer alarmowy to 112 lub udać się na Szpitalny Oddział Ratunkowy. Zachowanie fragmentów potrawy, resztek grzybów lub wymiocin ułatwia identyfikację i leczenie. Toksykologowie odradzają podawanie mleka, alkoholu, środków przeczyszczających i leków przeciwbólowych w domu zamiast wezwania pomocy.
W polskich stacjach sanitarno-epidemiologicznych działa możliwość konsultacji z klasyfikatorem grzybów, co pozwala na bezpłatną identyfikację wątpliwych okazów. Odpowiedzialne zbieranie to również pozostawianie w lesie okazów, które budzą wątpliwości — pełny koszyk nigdy nie jest wart ryzyka.
