| Dane podstawowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Romuald Mielczarski |
| Pseudonim | Jan Wierzba |
| Urodzenie | 5 lutego 1871, Bełchatów |
| Śmierć | 30 marca 1926, Warszawa |
| Zawód / rola | Działacz spółdzielczy i niepodległościowy |
| Edukacja i młodość | |
| Szkoły | Gimnazjum w Częstochowie i V Gimnazjum Państwowe w Warszawie; studia w Zurychu i Antwerpii |
| Działalność | |
| Ruch niepodległościowy | Uczestnik kół rewolucyjnych, aresztowania i zesłanie |
| Spółdzielczość | Współzałożyciel Towarzystwa Kooperatystów; prezes Związku Spółdzielni Spożywców RP |
| Odznaczenia i pochówek | |
| Odznaczenie | Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1922) |
| Pochówek | Cmentarz Powązkowski, Warszawa (kwatera 172-5-15) |
Romuald Mielczarski działał w ruchu niepodległościowym w młodości, a później poświęcił się organizowaniu polskiej spółdzielczości spożywców. Był współtwórcą Towarzystwa Kooperatystów, redagował pisma spółdzielcze i pełnił funkcję prezesa Związku Spółdzielni Spożywców RP.
Jak wyglądały jego młode lata i działalność niepodległościowa?
Urodził się w Bełchatowie jako syn naczelnika poczty. Nauki pobierał w szkole prywatnej w Radomsku, a potem w gimnazjach w Częstochowie i w Warszawie. W Warszawie poznał Stefana Żeromskiego i współpracował w kółkach rewolucyjnych, między innymi w środowisku związanym z II Proletariatem.
W 1890 roku przed maturą uczestniczył w przygotowaniach do nielegalnego Święta Pracy i został aresztowany za posiadanie odezw pierwszomajowych. Trafił do Cytadeli warszawskiej i później do więzienia "Kresty" w Petersburgu, gdzie pracował przymusowo przy nawijaniu przędzy. Po zwolnieniu i krótkim pobycie w Grodnie otrzymał pozwolenie na wyjazd za granicę.
Gdzie studiował i jakie pełnił role za granicą?
W 1892 roku wyjechał do Berlina, a następnie został skierowany na granicę szwajcarską. Podjął studia na uniwersytecie w Zurychu, a później kontynuował naukę na akademii handlowej w Antwerpii, gdzie ukończył studia w 1896 roku. W Belgii współtworzył sekcję Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich.
Po ukończeniu studiów pracował w Muzeum Narodowym Polskim w Rapperswilu jako bibliotekarz i publikował artykuły pod pseudonimem Jan Wierzba w piśmie ZPPS "Światło". Powrót do Królestwa na początku XX wieku zakończył się kolejnym zatrzymaniem i zakazem zamieszkiwania na terenie Królestwa; w kolejnych latach pracował m.in. w Tyflisie i w Charkowie.
Jak rozwijała się jego działalność spółdzielcza w Polsce?
Po amnestii po rewolucji 1905 roku wrócił do Warszawy i zaangażował się w budowę ruchu spółdzielczego. Wspólnie z Rafałem Korniłłowiczem tworzył spółkę "Urania", dostarczającą pomoce naukowe do polskich szkół. Razem z Edwardem Abramowskim rozpoczął organizowanie spółdzielni spożywców.
Na początku 1906 roku powstało Towarzystwo Kooperatystów i wydawany był tygodnik "Społem". W 1908 roku utworzył Biuro Informacyjne Stowarzyszeń Spożywczych, które później przekształciło się w Warszawski Związek Stowarzyszeń Spożywców, a po 1918 roku w Związek Polskich Stowarzyszeń Spożywców. Od 1925 roku piastował stanowisko prezesa Związku Spółdzielni Spożywców RP. Był też wykładowcą w Szkole Głównej Handlowej.
Jakie stanowiska i wyróżnienia pełnił w II Rzeczypospolitej?
W 1923 roku współpracował z ministrem skarbu Władysławem Grabskim jako członek komitetu doradczego w rządzie gen. Sikorskiego; w grudniu 1923 odmówił objęcia stanowiska ministra przemysłu i handlu. 2 maja 1922 został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za działalność w organizacji kooperatyw.
Gdzie i jak upamiętniono Romualda Mielczarskiego?
Zmarł nagle w Warszawie i został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 172-5-15). Jego nazwisko upamiętniono nazwami ulic w wielu polskich miastach, między innymi w Warszawie, Wrocławiu, Częstochowie, Olsztynie, Elblągu, Żyrardowie, Bydgoszczy, Radomiu, Kielcach, Bełchatowie i innych.
Jego imieniem nazwano także Zespół Szkół Zawodowych w Katowicach przy ul. Bolesława Krzywoustego 13, gdzie odsłonięto pamiątkową tablicę. Ulica jego imienia istniała wcześniej również w Sosnowcu, ale została przemianowana na ul. Będzińską.
